Sıcak Risk, Donmuş Yatırımcı

Sevgili Doktor,

Oğlum bir keresinde “Bilmek ama yapmamak, bilmemekten farksızdır” demişti.

Yazılarınızı ve bu konu hakkında yazılan kitapları okuduktan sonra, zarar eden pozisyonları zamanında kapatmanın ve kar eden pozisyonları açık bırakmanın önemini tam olarak anladım.

Ama konu uygulamaya geldiğinde ve piyasa aniden zarar durdur seviyemin altına düştüğünde, aklımdan hemen o düşüşün ne kadar paraya eşit olduğunu, o parayla neler yapabileceğimi düşünüyor ve kelimenin tam anlamıyla donup kalıyorum.

Daha sonra, sorun gerçekten büyüdüğünde ise, ya en dibe ulaşıldığında satış yapan son kişi oluyorum ya da “Bunu bir kere daha yapmayacağım ve en son çıkan ben olmayacağım” diyorum ancak gene de hiçbir şey yapmıyorum.

Ne yapmalıyım doktor?

Şimdiden teşekkür ederim

Donmuş Yatırımcı

---

Merhaba Donmuş Yatırımcı,

Yaşadığın sorun, traderlar arasında zannettiğinden daha yaygın. Pek çok trader, piyasaya ne zaman ve nasıl gireceği konusunda çok fazla zaman harcasa da, çıkışları belirlemede ve işlemlerde riske atılacak sermaye miktarını hesaplamada o kadar çaba harcamıyor. Senin de anlattığın gibi, stop seviyelerine ulaşma, pişmanlık duygusunu tetikliyor. Daha sonra, kaybedilen para ile yapılabilecek bütün o mükemmel planlarla ilgili düşünceler aklından geçmeye başlıyor. Böyle bir formasyonun tekrar yükselişe geçmesi bana göre çok uzak bir ihtimal çünkü stop emirlerin ve/veya pozisyon boyutların, kişisel risk toleransın için oldukça uç noktalarda.

Traderlar arasındaki kişilik çalışmaları, trading başarısı ile ilgili olarak tek bir özellik ortaya çıkaramamaktadır. Ancak gene de, kişinin risk toleransı üzerinde kişiliğin önemli bir belirleyici olduğunu biliyoruz. Genel olarak, dışa dönük ve değişiklik peşinde olan insanların, içe dönük, rutin ve istikrar peşinde olan insanlara göre daha çok risk alma eğilimi gösterdikleri görülmektedir.

Çoğu zaman traderlar kendilerini çok iyi tanımaz ve işlemlerinde kişiliklerine uygun olmayan risk parametreleri belirlerler.
Sonuç olarak da normal trading olayları, örneğin bir işlemden stoplanarak çıkmak, anormal duygusal dalgalanmalara yol açar ve karar verme mekanizmasına müdahele eder. Bu durum özellikle, trading yaptıkları pozisyon boyutu ile ilgili olarak yetersiz sermayeye sahip traderlar ve her işlemde riske attıkları miktar ile ilgilidir.

Trade riski, pek çok faktörü içerir:

• Pozisyon büyüklüğünü ayarlama

İşlemler üzerinde çok büyük miktarları riske atmak, kişinin kar/zarar durumunda önemli bir volatiliteye neden olur ve bu durum duygularda da dalgalanma yaratır. Pek çok piyasada, haber açıklamaları ve büyük yatırımcıların hareketleri, fiyatları çok kısa bir sürede oldukça hareketlendirebilir. Piyasadaki boşluk ve stop fiyatında işlem görmeme nedeniyle, stop emirleri kaçırıldığında ise büyük miktarlarda kayıp yaşanır. Son zamanlarda çalıştığım bir traderın, bir ekonomik rapor açıklaması öncesinde piyasanın çok altında büyük miktarda alış emri vardı. Piyasanın, haberlere yönelik şiddetli tepkisi, traderın pozisyonunu doldurdu ve fiyatlar traderın aleyhine ilerledi. Bu tek kayıp önceden elde edilen karları hepsini silip süpürdü.

• Stop emirleri

Traderların, hesap boyutları ile orantılı olarak büyük pozisyonlara girmesi ve daha sonra sıkı stop emirleri ile riski dengelemeyi umut etmeleri çok yaygındır. Bu strateji ile ilgili problem çok basit, rastgele fiyat hareketleri, stop emirlerinin çok sık bir şekilde devreye girmesini sağlar. Bu durumun tersi olan, çok geniş stop emirleri kullanmak veya hiç stop kullanmamak, birkaç kaybeden işlemin sermayenin tamamını eritebileceği bir durumla karşı karşıya kalınmasını sağlayabilir. Traderların uymasını istediğim bir istatistik, kazanan ve kaybeden işlemlerin ortalama büyüklüğüdür. Kaybeden işlemlerin, kazandıkları işlemden çok daha büyük olması durumunda, traderların para kazanması son derece zordur. Geniş stop emri kurmak veya stop emri koymamak, traderların kayıplarını arttırır.

• Tutma Periyodu

Trader bir işlemi ne kadar uzun süreli tutarsa beklenen fiyat değişimi de o kadar büyük olur. Fiyatlar bir gün içinde, bir saate göre ve bir güne göre bir hafta içinde daha çok hareket eder. Tutma periyodunu uzatmak, pozisyon büyüklüğünüzü arttırmakla eş değerdir ve ters fiyat hareketleriyle daha fazla karşı karşıya kalmanızı sağlar. Traderlar, kaybettikleri işlemleri kapatmadıkça bu riski ikiye katlar: kötü bir işlem yaparken zaman dilimlerini daha da genişletirler. Eğer traderın işlem yöntemi, uzun tutma periyodları içeriyorsa (dakika veya saate karşılık olarak günler sürüyorsa), normal, rastgele fiyat dalgalanmasının beklenen derecesi göz önünde bulundurulduğunda stop emirlerinin daha geniş aralıklarla yerleştirilmesi gerekmektedir. Bu durum, pozisyon boyutunun, risk yönetimindeki önemini göstermektedir. Yüzlerce hisseyle yapılan gün içi işlem riskiyle, sadece 100 hisseyle yapılan uzun vadeli işlem riski eşit olabilir.

Stop emirlerine ulaşmanın, normal piyasa olayları gibi görülmesi son derece önemlidir. Stop emriniz, işleminizdeki hatayı görmenin yoludur. İnsani özelliklerimiz gereği yanılabilir olduğumuzdan ve piyasalar belirsiz olduğundan sık sık hataya düşebiliriz. Pek çok büyük yatırımcının kayıplı işlem sayısı kazançlı işlem sayısından daha fazladır. Ancak Kazanımları, kayıplarından çok daha büyük olduğu için de hayatlarını kolayca devam ettirebilirler. Stop emirleri onların arkadaşıdır ve pek çok günün karını yiyip bitiren büyük kayıplardan uzak durmalarını sağlar.

Stop emirlerinin çok geniş aralıkta yerleştirilmesi durumunda (veya konulmaması durumunda), normal ve kabul edilebilirin ötesinde kayıplar yaşanılabilir. Bütün traderlar bu durumla karşı karşıya kalabilir ve bu nedenle pozisyon boyutlarını, tutma süreleri ile orantılı tutmak ve stop emirleri kullanmak başarı için esastır. Eğer hesap boyutunız ile orantılı olark yüksek hacimli işlem yapıyor ve stop seviyesi hakkında endişeleniyorsanız, gerçekten de endişelenseniz iyi olur.

Benim tavsiyem Donmuş Yatırımcı, pozisyon büyüklüğünü, stop emirleri çalıştığında çok büyük bir kayıp yaşamayacak şekilde ayarlaman. Stop emrine ulaştığında “Sorun değil, bunu geri kazanabilirim,” demek çok güzel bir duygu. Bunun bir felaket olduğunu düşünmek ise çok korkunç. Arka arkaya beş kere kayıp yaşaman seni hem maddi hem de duygusal anlamda köşeye sıkıştıracaktır; çok büyük boyutta işlem yapıyorsun dikkat et. Bütün aktif yatırımcılar, hatta profesyoneller bile zaman zaman bu batağa düşer. Oyun dışı kaldığında, oyunu kazanman ise çok zor!

Kaynak: Brett N. Steenbarger, Ph.D