Yatırımcılarla Çalışırken Öğrendiğim On Ders

Bu makaleyi yazmaya oturduğumda 20 yıldan uzun bir yatırım deneyimini ve 25 yıldan uzun bir genel psikoterapi deneyimini, yatırımcılarla (kendim de dahil) çalışırken öğrendiğim on ders içinde özetlemenin zor ancak faydalı olacağını düşündüm. Bu süre içerisinde yatırım ile ilgili iki kitap yazdım ve kişisel yatırım hizmeti veren bir firmada onlarca profesyonel yatırımcı ile çalıştım. Bu deneyimlerden neler öğrendim? Gelin birlikte bir göz atalım:

1. En az psikolojinin yatırımı etkilemesi kadar yatırım da psikolojiyi etkiliyor – İşte bu gerçek yeni kitabımı yazmamın arkasında yatan en motive edici düşünce oldu. Pek çok yatırımcı bilinçsizce işlem yapmaktan ve piyasayla ilgili gerçek bir bakış açısı edinememekten kaynaklanan stres ve kızgınlığı yaşıyor. Paranızı riske atıyorsanız ve gerçek bir bakış açısına sahip değilseniz duygularınız üzerinde çalışmak sadece sınırlı bir fayda sağlar.

2. En başarılı yatırımcılar bile duyguların etkisi altındadır – %60’lık başarı sağlayan bir işlem yöntemi işlem süresinin %2-3’ünde ardışık olarak dört kez zarar eder ve bu sürenin büyük kısmı yükseliş trendindeki Kâr/Zarar eğrisinden çok yatay bir performans içinde geçer. Şansa bağlı olarak gelişen olaylar zinciri (zarar etmek de dahil) yatırımcıların hazırlıklı olduğundan daha sık olarak gerçekleşir.

3. En az kaybetmek kadar kazanmak da yatırımcının psikolojisini etkiler – Olayların beklentimizden farklı gelişmesinden etkileniriz. %60 oranında tutarlılığı olan bir yöntem, işlem süresinin %13’ünde ardışık olarak dört kez kâr eder. Yatırımcılar arka arkaya gelen zararların oluşturduğu kendine güvensizlik kadar kârlı hareketlerin görülmesi sırasında gelişen aşırı kendine güvenden de çabuk etkilenirler.

4. İşlem miktarı öldürücüdür – Psikolojik zarara giden en kesin yol sahip olunan portföye göre çok yüksek miktarda işlem yapmaktır. Kâr/Zarar oranımız portföyümüzün büyüklüğüne göre değişir. Çok büyük miktarlarda işlem yaptığımızda, kazancın ve kaybın abartılı dalgalanmalar göstermesine sebep oluruz. Bu dalgalanmalar da abartılı duygusal dalgalanmalarla sonuçlanır.

5. Uzmanlaşmanın yolu çalışmaktır – Spor, müzik, satranç, oyunculuk gibi tüm performans alanlarını değerlendirdiğinizde göreceksiniz ki pratik yapmak yetenekleri geliştirir. Yatırım yapmak bir bakıma diğer tüm performans alanlarından daha zor çünkü kendinizi geliştirebileceğiniz hiçbir kolej takımı veya küçükler ligi yok. Birinci günden itibaren profesyonellere karşı oynuyoruz. Çalışma ve pratik olmaksızın katıldığımız böyle bir yarışta ayakta kalabilme yeteneklerinden yoksun oluruz.

6. Başarılı yatırımcılar zengin zihinsel haritalara sahiptir – Tüm başarılı işlemler kaynağını öngörülerimizi somut işlem davranışlarına dönüştürmemize yardımcı olan formasyon tanımaktan ve zihinsel haritalar geliştirmekten alır. Bu gibi zihinsel haritalar olmadığında yatırımcılar kargaşanın içerisinde kaybolurlar.

7. Piyasalar değişkendir – Hareketlilik ve trend formasyonları sürekli yön değiştirir ve bu formasyonlar zaman dilimleri boyunca değişkenlik gösterir. Bundan dolayı, herhangi bir piyasaya ait tablonun tamamında başarılı olabilecek tek bir işlem yöntemi bulunmuyor. Başarılı bir yatırımcı sadece piyasayı değil piyasadaki değişimleri de yönetir.

8. En iyi yatırımcılar bile dönem dönem kayıp yaşarlar – Piyasalarda değişim yaşandıkça en iyi yatırımcılar bir yeniden öğrenme sürecine girerler. Başarılı olanlar, iyi zamanlarda paralarını iyi zamanlarda ellerinde tutarak, kötü dönemlerde finansal olarak ayakta kalmayı başaranlardır.

9. İçinde bulunduğunuz piyasa da en az işlem yönteminizin performansı kadar önemlidir – Bazı piyasaların volatilitesi ve trend takip etme oranı diğerlerinden daha yüksektir; bazı diğer piyasalar diğerlerinden daha belirgin formasyonlara sahiptir. Yatırımcı, işlem yöntemi ve piyasa arasındaki en uygun birleşimi bulmak asıl kilit noktadır.

10. Uygulama ve işlem yönetimi önemlidir – İşlemlerde uzun vadeli başarı şaşırtıcı bir biçimde girişi ve çıkışı iyi fiyatlarda gerçekleştirebilmekten gelir. İşlem başarısızlığını önceden tespit edebilen tek şey zarar eden işlemlerin ortalama Kâr/Zarar oranının kâr elde eden işlemlerin ortalama Kâr/Zarar oranını geçmesidir.

Sanırım çoktan on noktaya değindim ve hemen yazıverebileceğim en az on tane daha nokta bulabilirim. On birinci madde de danışmanların kendi alanlarında sahip oldukları bilgi donanımının başarılı performansı olurdu. Bununla asıl anlatmak istediğim konser müzisyenlerinin eğitmenleri de müzikte deneyime sahipler; basketbol koçları da bu sporu değişik şekillerde daha önce yaptılar. İşlem yapmayı, danışmanınız işlem yaparken seyrettiğinizde ve sizin işlemlerinizin danışmanınız tarafından gözlemlenmesini sağladığınızda öğrenirsiniz. Doğru danışmanlık, öğrenme eğrilerini kısaltmaya giden uzun bir yoldan geçer.

Bunu kafanızda şekillendirin: Beyzbol oyuncularının, golfçülerin, aktrislerin, satranç oyuncularının, şarkıcıların veya bisiklet sürücülerinin kaçta kaçı performanslarını sürekli bir geçim kaynağı olarak kullanabilirler? Yatırım işlemleri bu etkinliklerden daha kolay bir etkinlik midir? Asıl gerçek olan, her performans alanında uzmanlaşmak, istisnaların kaideyi bozmamasıyla birlikte, çalışmaya ve pratik yapmaya kendini adamayı gerektirir. Öğrenmeye psikolojik olarak hazırsanız ve zorlukların varlığı sizi heyecanlandırıyorsa çoktan oyunun içine dahil olmuşsunuz demektir. Üç D harfini aramaya başlayın: doğru yöntemler, doğru piyasalar ve doğru danışmanlar. Bunlar, üzerinde yeteneklerinizi ve deneyiminizi inşa edeceğiniz, başarının temellerini oluşturur. Bu yolculuğun tadını çıkarın!

Brett N. Steenbarger, Ph.D. Syracuse NY’de bulunan SUNY Upstate Medical University’de Psikiyatri ve Davranış Bilimlerinde doçent doktordur. Aynı zamanda aktif bir yatırımcıdır ve MSN para sitesi (http://www.moneycentral.com) için piyasa psikolojisi hakkında zaman zaman makaleler yazmaktadır. Trading Psikolojisi adlı kitabın yazarı (Wiley; Ocak, 2003), Dr. Steenbarger, yaklaşık 50 eş denetimli makale ve davranışsal değişim ile ilgili kısa vadeli tutumlar hakkında kitap bölümleri yayınlamıştır. Yeni kitabı, Kısa Terapi Sanatı ve Bilimi (American Psychiatric Press), 2004 yılının başında yayınlanmıştır. Dr.Steenbarger'in makalleri ve trading stratejileri http://www.brettsteenbarger.com adresinde arşivlenmiştir.

Kaynak: Breet N. Steenbarger Ph.D.