Zihnin Yeniden Haritalandırılması: Traderlar için Bilişsel Terapi

Forex işlemleri yapan aktif traderlar, çok sık ve hızlı karar verdiklerinden, zihinlerinin son derece berrak olması gerekir. Kaybeden işlemleri gözden geçirerek de genellikle oluşturdukları stratejilerden ve planlardan uzaklaştıklarını ve daha önce hiç yapmayı düşünmedikleri kararları verdiklerini görürler. Gün sonunda yapılan işlemleri değerlendirmek, kaçan “bariz” sinyalleri fark etmek ve içgüdüler doğrultusunda verilen kararları görmek genellikle çok sinir bozucudur. “Bunu nasıl yapabildim?” gün sonunda duyulan en sık sorudur. Zaman zaman, aklımızın hiç de yerinde olmadığını fark ederiz.

Bilişsel terapistlere göre de aklımız yerinde değildir. Tradingin hararetiyle, ruh halimizde değişiklikler olur ve başarılı bir şekilde hazırlanmış trading planlarımızı baltalayabilen otomatik düşünce paternleri etkinleşir. Bilişsel terapinin amacı, bu düşünce paternlerini belirlemek, onların önünü kesmek ve daha yapıcı alternatiflerle değiştirmektir. Aşağıdaki makalede, bu yaklaşımın temellerini ve traderlara nasıl kendi kendilerinin bilişsel terapistleri olacağını anlatacağım.

Şemalar: Aklın Haritaları

Bilişsel terapi, insanların dünyaya anlam katmak için hissettikleri temel ihtiyaçla başlar. Hayatı ve yaşadıklarımızı açıklama ihtiyacı o kadar güçlüdür ki, hiçbir açıklama bulamamak yerine batıl ve mistik açıklamaları tercih ederiz. Bu duruma bir örnek olarak panik davranış bozukluğu problemi yaşayan insanları verebiliriz. Herhangi bir tehdit içermeyen durumlarda, böyle bireyler aniden aşırı bir korku hisseder. Bu tepkinin, herhangi bir nedenden kaynaklanmaması nedeniyle, panik davranış bozukluğu olan hastalar, bu durumlar için kendi açıklamalarını yapar. Panik, bir alışveriş merkezi veya arabada yaşanırsa, alışveriş merkezleri ve arabaların soruna neden olduğu düşünülebilir ve bu tür ortamlardan uzak durulabilir. En sonunda, rahatsız edici durumların listesi giderek artar ve panik yaşayan hastalar evlerinden çıkamayacak hale gelir.

Algılarımızı düzenleyen fikirler ağı, şema olarak bilinir. Şemayı zihinsel harita olarak düşünebiliriz. Bir anlamda, deneyimlerimizin saklandığı dolapları düzenlerler. İsviçreli gelişim psikolojisi araştırmacısı Jean Piaget, entelektüel büyümeyi, şemalarımızın gelişim fonksiyonu olarak tanımlamıştır. Yeni bir bilgi ve deneyimle karşılaştığımızda, bu mevcut şemaları benimsemeye çalışırız. Örneğin, piyasanın düşmesini bekliyorsak, kısa vadeli bir artışı, omuz baş omuz formasyonunun potansiyel başı olarak kabul edebiliriz. Ancak, bu yeni bilgileri beklentilerimize uydurmak artık mümkün değilse, deneyimimizi açıklamak için şemalarımızı değiştirir veya duruma göre uyarlarız. Bu nedenle, piyasa, “baş” olduğu düşünülen yükselişin ardından, dönüşten daha büyük bir oranda kırılırsa, düşüş yönündeki pozisyonlarımızı kapatabilir ve yukarı yönlü işlem yaparız.

Sonuç olarak hepimiz deneyimlerimizin varisiyiz. Yaşımız ilerledikçe, giderek zenginleşen ve karmaşık şemalar geliştiririz ve bu şemalar hayat deneyimlerimizi daha iyi anlamamızı sağlar. Zihinsel dolaplarımızdaki kategoriler, karşılaştığımız hayat olaylarını yansıtır. Kendini güvende ve sevildiğini hissederek büyüyen insanlar, kendileri hakkındaki olumlu şemaları içselleştirebilir. Büyüme çağında şiddet ve reddedilme deneyimleri olan birisi ise daha olumsuz bir zihinsel harita geliştirecektir. Pek çoğumuzun, bir iltifatı bile kabul edemeyecek kadar düşük özgüvene sahip tanıdığı vardır. Bu insanların zihinsel dolaplarında olumlu geri bildirim için yer yoktur ve deneyimlerine uymaz.

Forex ve diğer finansal piyasalrdaki işlemlerinde traderların karşılaştığı sorun, şemaları, tradinge yansıtmalarıdır. Dünyayı nasıl yorumladığımız, piyasa hareketlerini nasıl yorumladığımızı da belirler. Bu durumun, tradingi nasıl etkilediğini görmek için, Tony isimli traderın yaşadığı örneğe bir bakalım.

Mükemmelliyetçilik: Gizli Baltalayıcı

Tony, çocukluğunu şiddet dolu ve huzursuz bir evde geçirmedi. Aslında annesi ve babası onu çok severdi ve hem duygusal hem de maddi anlamda ona güvence sağladı. Aslında annesi ve babası çok zengin ailelerden gelmiyordu ve bu nedenle kendi çocuklarına, zevkini hiç yaşayamadıkları maddi rahatı sağlamaya kararlıydılar. Bu nedenle çok çalıştılar ve başarıya ulaştılar. Tony, her zaman iyi bir öğrenci olmuştu ve hem okulda hem de spor dalında başarıdan başarıya koşuyordu. Anne ve babası da bu konuda çok titizdi ve geceleri Tony’nin uzun saatler boyunca ders çalışmasını sağlıyorlardı. Bu sayede Tony, rekabetin son derece yoğun olduğu bir liseye ve sonra işletme fakültesine girdi.

Tony, elde ettiği başarılara rağmen o kadar da mutlu değildi. Zaman zaman ailesinin beklentilerini karşılayamadığını düşünüyordu. İçten içe, babası gibi başarılı olamayacağından korkmaya başladı. Okulda ve sahalarda başarılı olsa bile, bu başarısının kısa süre içinde biteceğinden korkuyordu. En iyisini yapmaya kararlı olduğu için de, kendisini acımasız bir şekilde zorluyordu. Hatta kendisine, ailesinin davranmadığı kadar sert davranıyordu.

Tony, işletme eğitimi alırken tradinge de ilgi duymaya başladı. Boğa piyasasında kısa sürede başarı elde etti ve maddi amaçlarına ulaşmak için tradingi araç olarak kullanabileceğini gördü. Kısa bir süre sonra Tony tam zamanlı olarak trading yapmaya başladı ve duygularının tradinge müdahele etmeye başladığını gördü. Dikkatli bir şekilde geçmişe yönelik test ettiği bir trading sistemi geliştirmesine rağmen, Tony, tekrarlı bir şekilde sistemini ihlal etti, zaman zaman düşük yüzdeli işlemlere girdi bazen de geçerli sinyalleri göz ardı etti. Böyle durumlarda kendisini azarladı ve başarısız olmuş gibi hissetti. İşlemleri iyi gitse bile, sonradan fikirlerini değiştirmeye başladı. Belki de daha büyük bir işlem açmalıydı; belki daha volatil ve daha karlı bir paritede işlem yapmalıydı.

Tradingde kullandığımız şemalar arasında en yıkıcı olanlar mükemmelliyetçi olanlardır. Depresif (“Ben beş para etmezim”) ve endişeli (“Başıma kötü bir şey gelecek”) şemaların olumsuz olduğu bellidir ve genellikle acılı duygusal sonuçlar getirirler. Ancak mükemmelliyetçi şemalar da kendilerini erdemli gibi gösterir. Tony, yüksek standartları ve başarı motivasyonu ile övünüyordu. Ancak bu durumu, sorunun bir parçası olarak değil cevabı olarak gördü. Tony’nin fark etmediği, mükemmelliyetçi şemaların (“Yeterince iyi değilim”) mesajının, motivasyonunun gerçek kaynağı olduğudur. Bu şemalar son derece operatif olmasına rağmen, kendisini hiçbir zaman gerçek anlamda kabul etmemektedir. Aslında, Tony’nin yaşadığı en büyük kayıplardan pek çoğu, arka arkaya birkaç kere pozisyon boyutunu büyüttükten sonra gerçekleşti. Elde ettiği kar yeterli değildi bu nedenle pozisyonlarına ekleme yaptı. Kaçınılmaz bir kayıp yaşandığında ise, elde ettiği kazançların çoğunu geri verdi.

Trading Psikolojisi (Wiley 2000), kitabımda, sık sık gittiğim Kansas Barı ile ilgili bir öykü anlattım. Pencerede mavi ışıklı bir tabelada “Yarın Bira Ücretsiz” yazıyordu. Ancak müşteriler ertesi gün geldiğinde barmen ücretsiz biranın ertesi gün verileceğini söylüyordu. Söylemeye gerek yok o barda hiç kimse bedava bira içmedi.

Mükemmelliyetçinin parolası da “Yarın Kendini Beğenme” olabilir. Şemaya göre “Daha iyi olursam Sorun kalmaz” olacaktır. Ancak daha iyisi geldiğinde – getiri eğrisinde yeni bir yükseliş veya piyasada kazanç- yeterine iyi olmama konusunda altta yatan duygu da kalıcıdır. Tony, babasının bütün kişisel değerlendirmelerini şekillendiren standartlarına asla ulaşamayacağına inanıyordu. Başarılarıyla motive olduğuna inansa da, aslında içini kemiren aşağılık duygusu tarafından motive olmaktaydı. Bar müşterileri gibi, gelmeye devam etse de, kendini beğenme vaadinin olmadığını gördü.

Negatif Şemaları Tanımlama

Piaget, Tony’nin, trading sonuçlarını mükemmelliyetçi şemasına uydurduğunu söylerdi. Gerçekten başarılı ve yetkin olduğu sonucuna varmak yerine, zaferlerini bir kenara koyup noksanlıklarına odaklanmaktadır. Başarılı bir işlem sonrasında ise işin keyfini kesinlikle çıkarmamaktadır. “Evet bu harika” demişti bir keresinde bana. “Ama bu başarıyı devam ettirecek miyim?”

Negatif şemaları değiştirmede ilk adım onları ilk aşamada tanımlamaktır. Bilişsel terapi, olumsuz düşünceyi depresif, endişeli ve mükemmelliyetçi şemaların davranış modeli olarak kendini göstermesi olarak yorumlar. Kendimizi, olayları yanlış yorumlarken yakalama ve sonra bu davranışsal düşünce hatalarına son vermeye çalışma, değişim sürecinin yarısıdır.

Problemli bir şemayı, ortaya çıkar çıkmaz nasıl tanırız? Bilişsel terapinin öncüsü Dr. Aaron Beck, negatif şemaların damgasının otomatik düşünce olduğunu söylemektedir. Bu şemalar, hayattaki olaylar tarafından etkinleştirildiğinde, endişeli, depresif ve öfkeli duygular yaratan otomatik ve negatif düşünceler şelalesi ortaya çıkacaktır. Bu düşünceler yazılmış gibi bir niteliktedir ve sanki beynimizin içinde sürekli yankılanır gibidir. Genellikle, aynı düşünceler çok farklı durumlardan ortaya çıkar ve gerçek anlamda bağımsız bir mantık yürütme olmadığının göstergesidir ancak bu şemaların yan ürünleri, önceki hayat deneyimlerinden çıkmaktadır.

Örneğin Tony, “Keşke” ile başlayan bir dizi otomatik düşünce yaratmaktadır. Genellikle, işlemleri karlı olsa bile, işlem üzerinde tekrar düşünmeye başlamıştır. En sevdiği ve en yıkıcı uygulamalar arasında, işlem gününü gözden geçirmek ve bütün işlemler hakkında “keşke yapsaydım” diye düşünmek vardır. Aslında bu işlemler, sistemleri tarafından önerilmeyen ve herşeyi bilen gerçek zamanlı bir trader olmayı gerektirecektir. Gene de, Tony ev ödevine saatlerce çalışarak kendisi ile gurur duymakta ve piyasaları gözden geçirmenin onu daha iyi bir trader yapacağına ikna olmaktadır.

İnsanlar genellikle otomatik ve olumsuz düşüncelerinin farkında değildir. Bilişsel bir günlük tutarak, Tony gibi traderlar davranış düşüncelerini daha iyi gözlemlemeye başlayabilirler. Şekil 1’de (yazının sonunda), Tony’nin kullanması gerektiği gibi bir günlük sayfası örneği verilmiştir. Psikolog Albert Ellis, günlüklerini ABC formatında hazırlamaktadır. İlk sütunda Faal Olay (mevcut duruma) içindir. İkinci sütunda, bu olay ile ilgili Düşünceler vardır (kişinin kendi kendine konuşması veya dahili düşünce prosesi); ve üçüncü sütunda ise bu inançların Sonuçları (endişeli duygular, kaçırılan trading sinyalleri vs) bulunmaktadır. Günlük her doldurulduğunda, hedeflenmiş bir problem meydana gelir (kötü işlem ve bu işlemle ilgili öfke duyguları) ve traderler, daha iyi bir gözlemci olmak adına kendilerini eğitir.

Yatırımcıların, bilişsel günlüğe başlamalarının en iyi yolu, trading günlüğü ile birleştirmeleridir. Pek çok trader, işlemlerinin günlüğünü tutar ve işlem planlarını, girişlerini, işlem boyutlarını, stop, çıkış ve kar/zarar parametrelerini kaydeder. Böyle bir günlüğün gözden geçirilmesi genellikle insanın trading gücünü ve zayıflığını görmesini sağlar. ABC sütunlarını, geleneksel trading günlüğüne ekleyerek, traderlar, trading sonuçları ve ruh halleri arasındaki ilişkiyi izleyebilirler. Örneğin Tony, en kötü trading kayıplarının genellikle kendini “motive ettikten sonra” olduğunu fark etti (örneğin kendisini para kazanamadığı için eleştirdiğinde) ve işlem boyutunu ve sıklığını arttırdı. Böyle gözlemler, bir erdem olarak sahip olduğu mükemmelliyetçiliğin aslında onu geri çeken bir güç olduğunu anlamasına yardım etmesi bakımından son derece önemli.

Bu ikinci nokta çok daha önemli. İnsanlar, negatif düşünceleri tanımlama eğilimi gösterir ve düşüncelerinin problem modellerinin değişmez bir parçası olduğunu göremezler. İşlemlerin yerleştirildiği, yönetildiği ve kapatıldığı zaman, düşüncelerin, duyguların ve davranışların tanımını birleştiren gerçek zamanlı bir yatırım günlüğü, traderların, kişisel konuşmalarını gözden geçirmelerini ve bu durumun sonuçlarını belirlemelerini sağlar. Eşit derecede önemli olan başka bir konu, problemli dönemlerde bir günlüğün doldurulmasının, otomatik düşüncelerin yarıda kesilmesi gerektiğidir. Kişisel gözlemci rolünü benimseyerek ve olumsuz düşüncelerin sonuçlarını tanımlayarak, trader, kendiliğinden oluşan şemaları ayırma prosesine başlar. İnsanlar “Bu düşünen ben değilim, sadece aklımda yankılanan aptal bir bant kaydı” diyebildiklerinde gerçekten bir adım atmış sayılır. Bir davranış modelini bölmek, modelin gücünü bölme konusunda atılan ilk adımdır.

Olumsuz Şemaların Değiştirilmesi

Bilişsel terapide çalışmaya başlamak, günlük tutmak, yatırımcıların olumsuz düşünceler ortaya çıktığında tanımalarını ve yıkıcı etkilerini gözlemlemelerini sağlar. Traderlar, otomatik düşüncelerini yarıda kesme konusunda etkili olduğunda bir sonraki adım, bu düşünceyi tersine çevirmektir.

Yıkıcı düşünce paternlerini değiştirme konusunda birkaç teknik vardır ve yazının sonunda Şekil 2’de bir örnek verilmiştir. Bu, günlüğe dördüncü bir sütun ekleyerek bilişsel terapi de elde edilebilir. Ellis, D sütununu kullanmakta ve endişe, depresyon ve öfke yaratan bireysel Kavgaları, olumsuz düşünceleri ve inançları yazmaktadır. Bu tartışma, insanların karşı karşıya kalabileceği ve olumsuz düşüncelerini baltaladığı aktif bir süreçtir. Bir anlamda trader, kendi olumsuz düşüncelerine karşı şeytanın avukatlığını yapmakta, bu düşüncelerin geçerliliğini sorgulamakta ve kendisine bu durumun sonuçlarını hatırlatmaktadır.

Kendi uygulamamda, görüşme için favori tekniklerimden birisi, benzer durumlarda diğerlerinin de yaşadığı rol yapma sohbetleri yapmaktır. Örneğin, Tony’den, başarılı bir işlemi kaçırmış yatırımcı arkadaşı ile yapabileceği bir sohbeti canlandırmasını istedim. İşin ilginç tarafı, kendi olumsuz düşüncelerine saplanan insanlar, aynı ikilemi yaşıyan diğer insanlar için son derece olumlu, cesaret verici ve destekleyici olabilir. Hayali arkadaşıyla yaptığı konuşmada, Tony son derece yapıcıydı ve arkadaşına, bu işin sonunda deneyim kazandığını ve stop emirleri çalıştığı için kendisini iyi hissetmesi gerektiğini ve genel olarak işlem kaydı olumlu olduğu için bu durumdan gurur duyması gerektiğini söyledi.

Tony, diğerleri ile yaptığı sohbetlerde olumlu bir tavır kullansa da, konuştuğu en iyi arkadaşı olduğu hayali bir senaryoda yer almasını istedim. Daha sonra arkadaş Tony ile konuşma provası yaptık ve diğerlerine nasıl hitap edeceğini bildiği şekliyle kendiyle konuşmasına yardım ettim. Buna benzer kişisel konuşmaları, ev ödevinin bir parçası haline getiren Tony, yeni ve daha olumlu bir bilişsel patern oluşturma konusunda oldukça başarılıydı.

Ancak genellikle bu durumda geçerli olduğu gibi, bu mükemmel terapötik bir strateji değildir ama hayatın kendisi Tony’ye mükemmelliyetçi şemalarını değiştirmek için en iyi yöntemi sunmaktadır. Ailesinin evine yaptığı bir ziyarette, Tony banyoya gitti ve lavabonun üzerinde bulunan dolabın içine baktı. Orada, reçete ile babasına verilmiş bir şişe Prozac olduğunu fark etti. Bir anda Tony, uzun zamandır yaşadıklarını gözden geçirdi ve beyninde bir ışık yandı: Babası son derece mutsuz ve depresif bir adamdı. Tony’ye işkence eden aynı kişisel kuşkuların yükü altında ezilen baba, gün içinde ilaç kullanacak hale gelmişti.

Tony’nin babası artık bir dayanak noktası değildi. Aynı Tony gibi savunmasız ve kırılgan bir insandı. Kendisini, babasının şişirilmiş imajına uydurmaya çalışan Tony, ilk kez babası gibi olmak istemediğini fark etti. Konu trading kayıplarına kadar uzandı ve Tony hayatının geri kalanını depresif bir insan olarak geçirme ihtimalini gözünün önünde canlandırdı.

Bu uyanış ile birlikte, Tony’nin, geçmiş işlemlerini baltalayan otomatik düşünce ile karşı karşıya kaldığında kendisini durdurmasını sağlayan bir araştırma yaptık. Böyle bir durumda birkaç derin nefes alıyor ve dikkatini topluyor. Daha sonra bu otomatik düşünceyi “Bu benim düşüncem mi yoksa babamın mı?” ve “Bu düşünce hayatıma faydalı mı olacak yoksa beni depresif bir insan haline mi getirecek?” diye inceliyor. Tony, olumsuz şemaları tanımlamak yerine onları düşmanı ilan etti. Gerçek anlamda, Tony babasının etkisinden kurtulmak için motivasyonunu korudu. Aynı zamanda da karşısındaki zorluğu yeniden tanımladı. Babasının mükemmelliyetçiliğine ulaşmak yerine, babasından daha mutlu bir hayat sürmeye kendini adadı. Amacına başarıyla ulaştığını gördüğünden işlemleri de olumlu yönde etkilendi.

Bilişsel Terapide Başarının Anahtarları

Bilişsel terapi, olumsuz düşünce de dahil olmak üzere bütün soruların cevabı değildir. Bazı insanlar kronik depresyondan veya endişeden acı çeker ve daha yoğun psikoterapi ve/veya ilaç kullanımına ihtiyaç duyar. Ancak Tony gibi performansa dayalı sıkıntıları olan pek çok insan için, bilişsel çalışma, kişisel değişiklik için hızlı ve güçlü bir araçtır. Bu durumlarda, bilişsel yaklaşımın başarısında önemli olan birkaç faktör vardır:

* Kişisel izleme – İnsanın düşünce süreçlerini bilişsel bir günlük ile izlemek, değişiklik için belirli düşünce modellerini hedef almada son derece faydalıdır ve traderların, olumsuz şemalar ve trading problemleri arasındaki bağlantıyı fark etmelerini sağlar. Aktif bir şekilde forex işlemleri yapan traderlar ise, böyle bir kişisel çalışma için zamanı olmadığını düşünür ancak değişiklik için net hedefler olmadan, kişisel gelişim hakkında verilen çabalar da boşunadır.

* Ev ödevi – Araştırmalar, bilişsel ev ödevleri ve bilişsel terapinin başarısının tamamlanması arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermektedir. İşin sırrı, yeni ve olumlu düşünce modelleri geliştirmektir ve bu da sadece tekrarla yapılabilir. Aslında böyle bir terapinin, traderlar günlük düzenli çalışmalarını yapmadığı sürece başarılı olma ihtimallerinin düşük olduğunu söyleyebilirim. Tutarlı bir çaba gösterilmeden yerleşmiş modellerin kaldırılması son derece zordur.

* Duygusal Canlanma – Araştırma çalışmaları, olumsuz düşünce paternlerinin zorlanmasının, duygusal olarak yüklü bir şekilde yürütülmesi halinde başarılı olabileceğini göstermiştir. Sadece bilişsel bir günlük dolduramak yeterli değildir. Bu uygulamanın verimli olması için insanın şeması ile gerçek anlamda yüzyüze gelmesi de gereklidir. Tony’nin başarısının anahtarı, artık babasını taklit etmemesi gerektiği konusundaki duygusal farkındalıktır. Bu mükemmelliyetçilik, babasının imajını yakalayamama korkusundan farklı bir hal alınca, çoktandır süre gelen düşüncelerini değiştirmek zorunda kalmıştır.

20 yılı aşkın bir süredir terapi gerçekleştirmiş, sayısız akademik makale ve konu hakkında kitap bölümleri yazmış biri olarak şunu kesin bir şekilde söyleyebilirim ki: Bir düşünce veya davranış modelini değiştirmenin en hızlı yolu, değiştirmek istediğinizi düşman olarak görmektir. Artık problem paternlerimizi tanımlayamayacak hale geldiğimizde onları kesmek, zorlamak ve daha mantıklı alternatifleri canlandırmak çok daha kolaydır.

Kendi işlemlerimde çok faydalı bulduğum bir egzersiz, kaybettiğim işlemlerdeki dolar miktarını tam olarak kaydettiğim yıllık trading hesap denetimi yapmaktır. Bu rakamı işlem platformunun hemen yanına yazıyorum ve ne zaman eski tuzaklara düşecek olsam o rakama ilave yapmak isteyip istemediğimi kendime soruyorum. Bu, pek çok hatalı işlemi frenliyor.

Bu anlamda size de bir ev ödevi vereceğim. Değişiklik olarak birkaç otomatik düşünce hedeflediğinizde, ekranın hemen yanına birkaç yardım kartı yapıştırın. Her bir kart üzerine otomatik olumsuz düşünce yazılı olsun ve arkasında da bu düşünce modelinin size tahmini olarak ne kadara mal olduğunu yazın. Her bir işlem öncesinde, yardım kartlarını tarayın ve bu düşüncelerden herhangi birisi ortaya çıkmışsa sakın işlem yapmayın. Eğer bu uygulamayı tutarlı bir şekilde yaparsanız, kendi terapistiniz olma yolunda emin adımlarla ilerlersiniz.

Faal Olay - (Problem modelinin meydana geldiği durumun tanımı)

- Düşük hacimli bir ralliyi sona erdiren ve aşırı alışın olduğu piyasada Standart SP pozisyonumu iki katına çıkardım.

- EURUSD yüksek seviyelerinin üzerinde bir kırılma noktasında alış sinyali aldım. Sinyali hemen işleme koymak yerine giriş yapmak için geri çekilme olmasını bekledim.

- USDJPY pozisyonumda 40 piplik kar elde ettim; piyasa ben çıktıktan sonra 30 pip daha yükseldi.

İnançlar - (Duruma eşlik eden düşünceler ve kendi kendine konuşma)

- İşlemlerden az da olsa birkaç puan kazanıyorum ama hisse senedi eğrim geçen ay düzdü. Daha karlı işlemler yapmam lazım.

- Kendimi, paritenin düşük değerlerini kaçırdığım için eleştiriyordum ve geri çekilme bekleyerek fark yaratabileceğimi düşündüm.

- Pozisyonu biraz daha açık tutup kazancımı arttırmadığıma pişmanım. “Poziyonlarımdan hiçbirisi istediğim gibi çalışmıyor” diye düşünmeye başladım.

Sonuçlar - (Bu inançlara bağlı olarak duygusal ve davranışsal sonuçlar)

- Pozisyon açıkken aniden kendimi daha stresli hissediyorum çünkü her bir tik hareketi, hesabımda alışık olduğumdan daha fazla hareket yaratıyor. Piyasa alış programında sert bir çıkış yaptığında panik içinde pozisyonu kapattım ve piyasanın hedef bölgeme gerilemesini de öfke içinde izledim.

- Piyasa, kırılma sonrası yükselmeye devam etti ve giriş yapmadan önce 30 pip kaybım oldu. Kendimi aptal gibi hissettim.

- Kâr realizasyonu sonrasında kendimi kötü hissetmeye başladım ve volatilitesi düşük bir piyasada öğleden sonra işlem yaparak moral kazanmaya çalıştım. Sert bir harekette stoplandığım için daha da öfkelendim.
Bilişsel günlüğün iki fonksiyonu vardır:

1) Geçmiş sorunları gözden geçirmede ve geçmişteki işlemleri baltalayan otomatik düşünceleri tanımlamada kullanılabilir

2) Olumsuz düşünceleri ve bu düşüncelerin oluştuğu hareket paternlerini önlemek için gerçek zamanlı olarak kullanılır. Bilişsel günlük tutmak, değişiklik için belirli şemalar hedeflemede faydalıdır. Dördüncü kolon eklemek, traderların olumsuz inançları zorlamasını, daha olumlu alternatiflere göre hareket etmesini sağlar.

Olumsuz Düşünce Modellerini Bozma Teknikleri

* Vites Değiştirme – En negatif düşünce paternleri, farklı duygusal ve fiziksel bildirimlerin eşliğinde ortaya çıkar. Bu bildirimleri fark eder etmez, yaptığınız işi bırakarak duygusal vites değiştirmek ve farklı bir aktiviteye yönelmek faydalıdır. Örneğin, işlem platformundan uzaklaşabilir ve yürüyüşe çıkabilirsiniz. Olumsuz düşüncelerin akışını keserek ve kendinizi farklı bir duruma yerleştirerek, farklı bir ruh haliyle yaptığınız işe dönebilirsiniz.

* Bilişsel Günlüğü ve Yardım Kartlarını Kullanma – Bilişsel günlüğün bir amacı, traderlara, olumsuz düşünce paternlerinin olası sonuçlarını hatırlatmaktır. Genellikle grafik duygusal hatırlatıcı, traderları gittikleri yoldan durdurmaya yetecek kadardır. Trading sırasında el altında tutulabilecek yardım kartları zihinsel “uçuş öncesi kontrol listesi” olarak kullanılabilir ve traderların çalışmalarına sakin bir akılla devam etmelerini sağlar.

* Stres Aşılaması Gerçekleştirme – Bu, yatırımcıların aslında zihinsel olarak pratik yaptığı ve işlem yapmadan önce negatif eğilimleri ile savaştığı bir tekniktir. Bu modelleri uyandırmak ve onlarla uğraşmak, psikolojik aşılama görevi görür ve gerçek zamanlı olarak problemli şemalarla ilgilenmeyi kolaylaştırır.

* Paternleri Düşmanınız Yapma – Genellikle insanları, olumsuz düşünceleri nefret ettikleri insanlarla bağdaştırmalarını, kendi kendilerine yaptıkları konuşmaların aslında tahammül edemediği insanlardan geldiğini hayal etmeleri konusunda teşvik ediyorum. Olumsuz düşüncelerin “düşmandan” geldiğini canlı bir şekilde hayal etmek, “cevap vermeyi” ve kendini savunmayı kolaylaştırır ve bu durum daha olumlu şemalar oluşturmanın başlangıç sürecidir.

Not: Bunlar son derece faydalı ve güçlü tekniklerdir ancak hiçbir psikolojik yöntem, araştırma ve trading deneyiminde bulunan rasyonel trading stratejilerinin yerini alamaz. Şüphe ve korku yaşayan pek çok trader, bu duyguları rasyonel olarak deneyimler ve piyasalarda sahip olmadıkları yeterli hazırlanmanın içsel realizasyonunu yansıtır. Trading psikolojisi, iyi bir trading sistemi veya yöntemini en iyi şekilde kullanmanıza yardım eder ancak trading sisteminin yerini tutamaz.

Kaynak: Brett N. Steenbarger, Ph.D